Duydum Ki Bir Kızın Olmuş 3

Türkü, Türkiye’nin sözlü geleneğinde, bir ezgi ile söylenen ahali şiirlerinin her çeşidine maruz ad. Türkü sözcüğü, Türk adının sonuna, nispet eki olan “î” ekinin getirilmesiyle ortaya çıkmıştır. “Türkî”, Türk ile ait ve Türk’e özgü fehvaında da kullanılır.

Türkü, kendine özgü ve belli başlı bir ezgi ile söylenen, hece ölçüsüyle makalelan ve zamanla anonimleneşelendiren bir nazım biçimidir. Türküler ana murabbaklerle, onu izleyen nakaratlardan oluşur. Türkülerdeki murabbaklere (üçlük yahut ikilik bile mümkün) “bent” adı verilir. Nakaratlar ise ahali dilinde “ulama” ve “kavuştak” olarak adlandırılır. Kavuştaklar her ezgiden sonrasında gene edilen ikilik (evet da henüz çok) dizelerdir.

Türkünün belli başlı bir şekli yoktur. Bir koşma, bir semai, bir destan evet da herhangi bir ahali şiiri türkü ezgisiyle söylendiğinde türkü olabilir. Bu yüzden türkü tipinin en kupkuru özelliği melodisidir. Türküler hece ölçüsünün her sözıbıyla söylenir. Doğrusu hece sayısı itibarıyla bir sınırlama gayrimümkün.

Türkülerin büyük çoğunluğu anonimdir evet da ağızdan ağza söylenirken söyleyeni kaybolmuştur. Türküler bu şekilde ahaliın orospuı olurlar ve ahaliın her kesimine hitap fail sanatçılar tarafından albümlerde, konserlerde ve canlı performanslarda kullanılan geniş bir çalgı türüdür. Türküler çoğu kere, bir huy olayı evet da bir kahramanlık önsında doğar ve yayılırlar. Türküler, doğdukları bölgenin özelliklerini koruyamazlar. Taşındıkları bölgelerde kişilerin, yer adlarının, hatta konuların bile değiştiği görüldüğü yürekin, nerede doğduklarını saptamak zahmetlileşir.

Mahmut Ragıp Gazimihal, ezgilere göre usulsüz ve usullü yırler olarak iki fark yapar. Usulsüz olanlar; divan, bozlak, koşma, hoyrat ve Çukurova’yı yürekine alan uzun havalardır. Usullü olan yırler grubunda ise ekseriya oyun havaları yer düzenır ki bunlara Konya’da oturak havası, Şanlıurfa’da sınık esir adı verilmektedir.

Türklerde mesleklenen konulara göre bile sınıflama yapan yazarlar vardır. Konularına göre yırler:

Ninniler
Çocuk yırleri
Doğa yırleri
Aşk yırleri
Kahramanlık ve askerlik hizmeti yırleri
Merasim yırleri
İş yırleri
Karşılıklı yırleri
Ölüm yırleri (Ağıt)
Baziçe yırleri
Tab ve efsanevi yırleri
Zeybek ve derebeyi yırleri
Cinayetler ve keskinklı olaylarla alakalı yırleri
Güldürücü yırleri