Duydum Ki Bir Kızın Olmuş 4

Türkü, Türkiye’nin sözlü geleneğinde, bir ezgi ile söylenen el şiirlerinin her çeşidine maruz ad. Türkü sözcüğü, Türk adının sonuna, nispet eki olan “î” ekinin getirilmesiyle ortaya çıkmıştır. “Türkî”, Türk ile müntesip ve Türk’e özgü anlamında da kullanılır.

Türkü, kendine özgü ve mukannen bir ezgi ile söylenen, hece ölçüsüyle hatlan ve zamanla anonimleneşeli bir nazım biçimidir. Türküler asıl dörtlüklerle, onu izleyen nakaratlardan oluşur. Türkülerdeki dörtlüklere (üçlük veya ikilik bile mümkün) “bent” adı verilir. Nakaratlar ise el dilinde “putrel” ve “kavuştak” olarak adlandırılır. Kavuştaklar her ezgiden sonrasında tekrar edilen ikilik (ya da henüz çok) dizelerdir.

Türkünün mukannen bir şekli yoktur. Bir koşma, bir semai, bir destan ya da herhangi bir el şiiri türkü ezgisiyle söylendiğinde türkü evet. Bu yüzden türkü tipinin en belirgin özelliği melodisidir. Türküler hece ölçüsünün her sözıbıyla söylenir. Yani hece skorsı bakımından bir sınırlama olmaz.

Türkülerin oylumlu çoğunluğu anonimdir ya da ağızdan ağza söylenirken söyleyeni kaybolmuşdolaşma. Türküler bu şekilde elın emtiaı olurlar ve elın her kesimine seslenme eden sanatçılar aracılığıyla albümlerde, konserlerde ve canlı performanslarda kullanılan geniş bir müzik türüdür. Türküler çoğu sefer, bir natür vakaı ya da bir kahramanlık karşısında doğar ve yayılırlar. Türküler, doğdukları bölgenin özelliklerini koruyamazlar. Taşındıkları bölgelerde kişilerin, alan adlarının, hatta mevzuların dahi değiştiği görüldüğü midein, nerede doğduklarını saptamak hâlleşir.

Mahmut Ragıp Gazimihal, ezgilere bakılırsa usulsüz ve usullü yırler olarak iki ayrım yapar. Usulsüz olanlar; divan, bozlak, koşma, hoyrat ve Çukurova’yı mideine yer uzun havalardır. Usullü olan yırler grubunda ise ekseriya hile havaları alan aldatmaır ki bunlara Konya’da oturak havası, Şanlıurfa’da kırıntı üslup adı verilmektedir.

Türklerde medarımaişetlenen konulara bakılırsa bile sınıflama fail yazarlar vardır. Konularına bakılırsa yırler:

Ninniler
Çocuk yırleri
Huy yırleri
Aşk yırleri
Kahramanlık ve askerlik yırleri
Merasim yırleri
İş yırleri
Alınlıklı yırleri
Ölüm yırleri (Ağıt)
Künde yırleri
Beğeni ve efsanevi yırleri
Zeybek havası ve derebeyi yırleri
Cinayetler ve ateşklı olaylarla alakalı yırleri
Güldürücü yırleri