Duydum Ki Bir Kızın Olmuş 6

Türkü, Türkiye’nin sözlü geleneğinde, bir ezgi ile söylenen enam şiirlerinin her çeşidine maruz ad. Türkü sözcüğü, Türk adının sonuna, nispet eki olan “î” ekinin getirilmesiyle ortaya çıkmıştır. “Türkî”, Türk ile müntesip ve Türk’e özgü mazmunında da kullanılır.

Türkü, kendine özgü ve sınırlı bir ezgi ile söylenen, hece ölçüsüyle makalelan ve zamanla anonimleneşelendiren bir nazım biçimidir. Koşukler anne dörtlüklerle, onu izleyen nakaratlardan oluşur. Koşuklerdeki dörtlüklere (üçlük yahut ikilik bile olur) “bent” adı verilir. Nakaratlar ise enam dilinde “ulama” ve “kavuştak” olarak adlandırılır. Kavuştaklar her ezgiden sonrasında tekrar edilen ikilik (ya da elan çok) dizelerdir.

Koşuknün sınırlı bir şekli yoktur. Bir koşma, bir semai, bir destan ya da herhangi bir enam şiiri türkü ezgisiyle söylendiğinde türkü olabilir. Bu yüzden türkü tipinin en kupkuru özelliği melodisidir. Koşukler hece ölçüsünün her lafıbıyla söylenir. Doğrusu hece sayısı bakımından bir sınırlama imkânsız.

Koşuklerin yetişkin çoğunluğu anonimdir ya da ağızdan ağza söylenirken söyleyeni kaybolmuşdolaşma. Koşukler bu şekilde enamın finansı olurlar ve enamın her kesimine seslenme fail sanat erilar aracılığıyla albümlerde, konserlerde ve canlı performanslarda kullanılan geniş bir müzik türüdür. Koşukler çoğu posta, bir natür hikâyeı ya da bir kahramanlık zıtsında doğar ve yayılırlar. Koşukler, doğdukları bölgenin özelliklerini koruyamazlar. Taşındıkları bölgelerde kişilerin, arsa adlarının, hatta konuların dahi değiştiği görüldüğü yürekin, nerede doğduklarını saptamak zahmetlileşir.

Mahmut Ragıp Gazimihal, ezgilere bakarak usulsüz ve usullü türküler olarak iki fark yapar. Usulsüz olanlar; divan, bozlak, koşma, hoyrat ve Çukurova’yı yürekine meydan uzun havalardır. Usullü olan türküler grubunda ise çoklukla entrika havaları arsa tuzakır ki bunlara Konya’da oturak havası, Şanlıurfa’da sınık muhit adı verilmektedir.

Türklerde meselelenen konulara bakarak bile sınıflama yaratıcı yazarlar vardır. Mevzularına bakarak türküler:

Ninniler
Çocuk türküleri
Doğa türküleri
Aşk türküleri
Kahramanlık ve askerlik hizmeti türküleri
Merasim türküleri
İş türküleri
Zıtlıklı türküleri
Ölüm türküleri (Ağıt)
Hile türküleri
Tab ve efsanevi türküleri
Efe ve derebeyi türküleri
Cinayetler ve dağklı olaylarla alakalı türküleri
Güldürücü türküleri