Duydum Ki Bir Kızın Olmuş 8

Türkü, Türkiye’nin sözlü geleneğinde, bir ezgi ile söylenen umum şiirlerinin her çeşidine verilen ad. Türkü sözcüğü, Türk adının sonuna, taalluk eki olan “î” ekinin getirilmesiyle ortaya çıkmıştır. “Türkî”, Türk ile alakalı ve Türk’e özgü demeında da kullanılır.

Türkü, kendine özgü ve muayyen bir ezgi ile söylenen, hece ölçüsüyle tasarlan ve zamanla anonimlesevinçli bir nazım biçimidir. Yırler anne dörtlüklerle, onu izleyen nakaratlardan oluşur. Yırlerdeki dörtlüklere (üçlük yahut ikilik de mümkün) “bent” adı verilir. Nakaratlar ise umum dilinde “ilhak” ve “kavuştak” olarak adlandırılır. Kavuştaklar her ezgiden sonrasında yine edilen ikilik (evet da henüz çok) dizelerdir.

Yırnün muayyen bir şekli yoktur. Bir koşma, bir semai, bir destan evet da rastgele bir umum şiiri türkü ezgisiyle söylendiğinde türkü olur. Bu yüzden türkü tipinin en kupkuru özelliği melodisidir. Yırler hece ölçüsünün her kalıbıyla söylenir. Kısaca hece sayısı itibarıyla bir sınırlama gerçekleşemez.

Yırlerin makro çoğunluğu anonimdir evet da ağızdan ağza söylenirken söyleyeni kaybolmuştur. Yırler bu şekilde umumın dünyalıkı olurlar ve umumın her kesimine seslenme fail sanat adamılar tarafından albümlerde, konserlerde ve canlı performanslarda kullanılan yaygın bir musiki türüdür. Yırler çoğu posta, bir huy vakaı evet da bir kahramanlık zıtsında doğar ve yayılırlar. Yırler, doğdukları bölgenin özelliklerini koruyamazlar. Taşındıkları bölgelerde kişilerin, vaziyet adlarının, hatta konuların da değişmiş olduğu görüldüğü karınin, nerede doğduklarını saptamak takatleşir.

Mahmut Ragıp Gazimihal, ezgilere için usulsüz ve usullü yırler olarak dü kıvrım yapar. Usulsüz olanlar; divan, bozlak, koşma, hoyrat ve Çukurova’yı karınine düzlük uzun havalardır. Usullü olan yırler grubunda ise umumiyetle entrika havaları vaziyet allıkır ki bunlara Konya’da oturak havası, Şanlıurfa’da fay çevre adı verilmektedir.

Türklerde çalışmalenen konulara için de sınıflama fail yazarlar vardır. Konularına için yırler:

Ninniler
Çocuk yırleri
Natür yırleri
Aşk yırleri
Kahramanlık ve askerlik yırleri
Resim yırleri
İş yırleri
Alınlıklı yırleri
Ölüm yırleri (Ağıt)
Kumar yırleri
Tab ve hayvan yırleri
Efe ve derebeyi yırleri
Cinayetler ve acıklı olaylarla alakalı yırleri
Güldürücü yırleri