Duydum Ki Bir Kızın Olmuş 9

Türkü, Türkiye’nin sözlü geleneğinde, bir ezgi ile söylenen ahali şiirlerinin her çeşidine verilen ad. Türkü sözcüğü, Türk adının sonuna, ilişik eki olan “î” ekinin getirilmesiyle ortaya çıkmıştır. “Türkî”, Türk ile alakalı ve Türk’e özgü manaında da kullanılır.

Türkü, kendine özgü ve belli başlı bir ezgi ile söylenen, hece ölçüsüyle alfabelan ve giderek anonimleşatır bir nazım biçimidir. Türküler anne kuartetklerle, onu izleyen nakaratlardan oluşur. Türkülerdeki kuartetklere (üçlük veya ikilik bile olur) “bent” adı verilir. Nakaratlar ise ahali dilinde “saz” ve “kavuştak” olarak adlandırılır. Kavuştaklar her ezgiden sonrasında yeniden edilen ikilik (ya da daha çok) dizelerdir.

Türkünün belli başlı bir şekli yoktur. Bir koşma, bir semai, bir destan ya da rastgele bir ahali şiiri türkü ezgisiyle söylendiğinde türkü olabilir. Bu yüzden türkü tipinin en bariz özelliği melodisidir. Türküler hece ölçüsünün her lakırtııbıyla söylenir. Yani hece adetsı bakımından bir sınırlama imkânsız.

Türkülerin koskocaman çoğunluğu anonimdir ya da ağızdan ağza söylenirken söyleyeni kaybolmuşdolaşma. Türküler bu şekilde ahaliın esrarı olurlar ve ahaliın her kesimine seslenme eden sanat adamılar tarafından albümlerde, konserlerde ve canlı performanslarda kullanılan geniş bir musiki türüdür. Türküler çoğu kere, bir huy hadiseı ya da bir kahramanlık karşısında doğar ve yayılırlar. Türküler, doğdukları bölgenin özelliklerini koruyamazlar. Taşındıkları bölgelerde kişilerin, makam adlarının, hatta konuların birlikte değiştiği görüldüğü muhtevain, nerede doğduklarını saptamak mecalleşir.

Mahmut Ragıp Gazimihal, ezgilere nazaran usulsüz ve usullü yırler olarak dü alt bölüm yapar. Usulsüz olanlar; divan, bozlak, koşma, hoyrat ve Çukurova’yı muhtevaine meydan uzun havalardır. Usullü olan yırler grubunda ise alelumum oyun havaları makam kırmızıır ki bunlara Konya’da oturak havası, Şanlıurfa’da sınık ambiyans adı verilmektedir.

Türklerde kârlenen konulara nazaran bile sınıflama fail yazarlar vardır. Mevzularına nazaran yırler:

Ninniler
Çocuk yırleri
Doğa yırleri
Aşk yırleri
Kahramanlık ve askerlik yırleri
Tören yırleri
İş yırleri
Kontralıklı yırleri
Ölüm yırleri (Ağıt)
Olta yırleri
Zevk ve hayvan yırleri
Zeybek ve derebeyi yırleri
Cinayetler ve yaraklı olaylarla alakalı yırleri
Güldürücü yırleri